Composer ile PHP Projelerinde Kütüphane Yönetimi

Öne Çıkanlar

• Composer, PHP projelerinde bağımlılıkları tek bir dosya ve komutla yönetmenizi sağlar; composer.json ve composer.lock ile sürüm tutarlılığı sağlanır.
• Prodüksiyon için composer install --no-dev --optimize-autoloader kullanmak kaynak tüketimini azaltır ve performansı artırır.
• Sunucu güvenliği (SSH, firewall, .git erişimi) Composer kullanırken kritik öneme sahiptir; paket kaynaklarını doğrulayın.
• PHP ve veritabanı sürümlerini composer.json ile uyumlu tutmak sürüm çatışmalarını önler.
• Taşıma/deploy süreçleri composer.lock sayesinde standardize edilir; CI/CD veya doğru yapılandırma ile kesinti minimize edilir.

Composer Nedir? PHP Projelerinde Kütüphane Yönetimi dendiğinde aslında konuştuğumuz şey basit: “Benim projede hangi paketler var, bunların sürümleri ne, güncellemeleri nasıl takip edeceğim ve sunucuda hepsini aynı şekilde nasıl ayağa kaldıracağım?” Eğer projeyi lokalden sunucuya taşıdığınızda “Bende çalışıyor ama sunucuda hata veriyor” cümlesini kurduysanız, sorun çoğu zaman kod değil, bağımlılık yönetimidir. Composer tam burada devreye giriyor; PHP dünyasında paketleri tek tek elle indirip klasörlere kopyalamak yerine, tek bir dosya ve tek bir komutla tüm projeyi ayağa kaldırmanızı sağlıyor. İster paylaşımlı hosting kullanın, ister root erişimli VDS; iyi yapılandırılmış bir Composer kullanımı, hem geliştirme sürecini hem de yayına alma aşamasını inanılmaz rahatlatıyor.

Composer Nedir? PHP Projelerinde Kütüphane Yönetimi Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Şöyle düşünün: Elinizde bir PHP proje var, içinde Laravel, Guzzle, Monolog, belki de onlarca paket kullanıyorsunuz. Bunların her biri başka kütüphanelere bağımlı. Sürüm çatışması, eksik dosyalar, farklı sunucularda farklı sonuçlar… Composer olmazsa bu tablo çok hızlı bir şekilde kabusa dönüyor. Composer bu yüzden var: Projenin ihtiyacı olan tüm kütüphaneleri composer.json dosyasında tanımlıyorsunuz, gerisini o hallediyor.

Aslında durum tam olarak şu: Composer, PHP için bir bağımlılık yöneticisi. Yani “Bu projede symfony/console kullan, ama en az 6.0, en fazla 6.3 olsun” demenizi sağlıyor. Sonra hem lokalde hem de sunucuda tek komutla aynı sürümleri kuruyorsunuz. Versiyonlar kilitlensin istiyorsanız composer.lock devreye giriyor; “bende ne kuruluysa sunucuda da aynısı olsun” garantisini veriyor.

Sektörde sık duyduğum bir efsane var: “Composer sadece büyük framework projeleri için gerekli, küçük sitelerde gerek yok.” Aslında tam tersi. Küçük bir projede bile bir gün mail kütüphanesini güncelliyorsunuz, bir bakmışsınız PHP versiyonuyla çakışmış, başka yerleri bozmuş. Composer kullanınca, hangi sürümü kullandığınızı bilerek güncelleme yapıyorsunuz. Yani proje büyüdükçe değil, bağımlılık işin içine girdiği anda Composer’e ihtiyaç başlıyor.

Bu arada, performansınızı artırmak için Geliştirici Araçları sayfamızdaki diğer çözümlere de bakabilirsiniz; Composer sadece denklemdeki bir parça.

Yapılandırma ve Yönetim: Adım Adım

Kaynak Yönetimi – Limitleri Zorlamayın

Composer Nedir? PHP Projelerinde Kütüphane Yönetimi derken kimse işin sunucu tarafındaki maliyetinden bahsetmiyor ama gerçek hayat şöyle: Özellikle paylaşımlı hosting veya düşük RAM’li bir VDS üzerinde composer install çalıştırırken RAM tavan yapabiliyor. Özellikle Laravel gibi ağır framework’lerde, yüzlerce paket içeren projelerde bunu sık görüyoruz.

İşin püf noktası şurada: Üretim sunucusunda gereksiz geliştirme bağımlılıklarını kurmamak. Yani şu kadar basit bir tercih bile fark yaratıyor:

• Geliştirme ortamında: composer install
• Canlı (production) ortamda: composer install --no-dev --optimize-autoloader

--no-dev ile test araçları, debug paketleri gibi sadece geliştirmede işinize yarayan kütüphaneleri hiç kurmuyorsunuz. --optimize-autoloader ile de sınıf haritaları optimize edilerek PHP’nin dosya arama yükü azaltılıyor. Küçük gibi görünen bu ayarlar, özellikle düşük kaynaklı sunucularda ciddi fark yaratıyor.

“Aşırı kaynak kullanımı” uyarısı aldığınızda, çoğu kişi önce loglara bakıyor; bu kötü değil ama ben genellikle önce composer.json dosyasına bakıyorum. Çünkü şişmiş bağımlılık ağacı, gereksiz paketler, yanlış tanımlanmış sürüm aralıkları (örneğin "^1.0" yerine "*" yazmak) sadece disk doluluğunu değil, deployment süresini ve hatta uygulama performansını etkiliyor. Bir projede 60 paketten 15’inin hiç kullanılmadığını görmek benim için artık şaşırtıcı değil.

Güvenlik Duvarı ve Port Ayarları

Composer kullanırken unutulan bir nokta da şu: “Composer internete çıkacak, paket indirecek, sorun yok.” Evet ama hangi ortamda? Dış dünyaya açık her port, açık bir penceredir. Yönetim paneli, SSH, FTP, hatta Git portları… Hepsi bir saldırı vektörü olabilir. Composer ile deploy yaparken bu portlar üzerinden kod çekiyorsanız (özellikle git veya özel repository kullanıyorsanız), firewall kuralınızı buna göre planlamanız gerekiyor.

Basit ama etkili birkaç pratik:

• SSH portunu varsayılan 22’den farklı bir porta taşıyın ve mümkünse sadece belirli IP’lere açın.
• FTP yerine SFTP kullanın, FTP servisini tamamen kapatın.
• Sunucunuzda Composer ile sadece https üzerinden paket indirecek şekilde varsayılan ayarları kullanın; HTTP kaynaklarını mümkün olduğunca devre dışı bırakın.
• Üretim sunucusunda Composer kurulu olmasını istiyorsanız, sadece deploy anında kullanın, yetkileri minimumda tutun.

Genelde kullanıcılarımızdan duyduğumuz bir cümle şuna benziyor: “Sunucuya Composer kurdum, sonra bir şekilde zararlı dosyalar belirdi.” Çoğu zaman sorun Composer değil, zayıf SSH şifresi, açık bırakılmış root login veya herkese açık .git klasörleri oluyor. Yani Composer güvenli, ama koştuğu ortamın güvenli olması sizin elinizde. Gerekiyorsa güvenliği artırmak için SSL sertifikası ve sıkı firewall politikalarını mutlaka devreye alın.

Yazılım Uyumluluğu ve PHP/Veritabanı Seçimi

“En güncel sürüm en iyisidir” cümlesi, yazılım dünyasında her zaman geçerli değil. Composer ile çalışırken bunu çok net görüyorsunuz. Projenizi PHP 8.3’e çekmek istiyorsunuz, ama kullandığınız birkaç paket hâlâ 7.4 veya 8.0 ile sınırlı. composer update çalıştırdığınızda bir sürü “conflict” hatası görüyorsunuz ve işler karışıyor.

Aslında işin mantığı şöyle: Önce çalışmak istediğiniz PHP sürümünü belirleyin, ardından composer.json içinde "php": "^8.1" gibi bir minimum gereksinim tanımlayın. Böylece Composer, projeye ekleyeceğiniz tüm paketleri bu sürüm aralığına göre filtreliyor. Rastgele paket ekleyip “sonra bakarız” derseniz, ileride sürüm yükseltirken ciddi duvarlara toslarsınız.

Veritabanı tarafında da benzer bir durum var. MySQL/MariaDB sürümü, kullandığınız ORM veya query builder ile uyumlu değilse, performans kadar stabilite de bozuluyor. Burada verebileceğim “altın kural” şu: İstediğinizden bir alt, ihtiyacınızdan bir üst planlayın. Yani veritabanı sürümünü seçerken “projenin koştuğu en düşük sunucuyu” referans alın, ama indeksleme, connection limitleri, query cache gibi ayarları da Composer ile gelen paketlerin (örneğin Doctrine, Eloquent) önerilerine göre optimize edin.

Bu noktada altyapı tarafında kararlı bir ortam istiyorsanız, ölçeklendirme kolaylığı ve izole kaynaklar için VDS sunucu veya daha esnek yapılar için Cloud sunucu çözümlerine bakmak mantıklı olabilir.

Uygulama: Kurulum ve Yayına Alma

Şimdi teoriyi biraz ete kemiğe büründürelim. Terminali açın, şu komutu girin demiyorum ama mantık şu: Geliştirme ortamında tüm paketleri Composer ile kuruyorsunuz, sonra ortaya çıkan composer.lock dosyasını da kodlarla birlikte repoya atıyorsunuz. Böylece takımda kim varsa, hangi makinede çalışıyorsa, herkes aynı sürümlerle çalışıyor.

Sunucu tarafında akış genelde şöyle olur:

1. Kodu Git ile sunucuya çekersiniz (veya CI/CD ile deploy edersiniz).
2. Sunucuda zaten Composer kuruluysa, dizine girer ve composer install --no-dev --optimize-autoloader komutunu çalıştırırsınız.
3. Yapılandırma dosyalarını (örneğin .env) ortamınıza göre düzenlersiniz; veritabanı erişimi, cache driver’ı, mail ayarları vs.
4. PHP-FPM, OPCache, web sunucusu (Nginx/Apache) ayarlarını optimize edersiniz.

Genelde bu süreç düzgün planlandığında 5 dakikadan fazla sürmez. Asıl vakit kaybı, “composer.lock repoya atılmamış”, “sunucudaki PHP sürümü farklı”, “uzak depoya erişim izni yok” gibi ufak ama can sıkıcı ayrıntılardan kaynaklanır. İşte Composer Nedir? PHP Projelerinde Kütüphane Yönetimi sorusunun pratik cevabı burada gizli: Bağımlılıkları standartlaştırarak bu ufak krizleri önlemek.

Eğer yönetimli bir hosting ortamında çalışıyorsanız, pek çok işlem sizin yerinize otomatik de yapılabilir. Örneğin PHP sürümü ve modülleri için klasik bir shared hosting yerine, özel yapılandırma yapabildiğiniz web hosting veya WordPress projeleri için ön optimize WordPress hosting kullanmak, Composer ile yaptığınız deploy süreçlerini de kolaylaştırır.

Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Pratik Çözümler

Composer tarafında en sık gördüğüm sorunlardan bazılarını da hızlıca not düşeyim:

• Allowed memory size exhausted hatası: Genellikle yetersiz RAM veya çok büyük bağımlılık ağacı. Çözüm: COMPOSER_MEMORY_LIMIT=-1 ile geçici olarak sınırı kaldırmak yerine, gereksiz paketleri temizleyin, mümkünse install işlemini daha yüksek kaynaklı bir ortamda yapıp sadece vendor klasörünü taşıyın.
• Sürüm çatışmaları (conflict): composer.json içinde çok geniş sürüm aralıkları kullanmak ("*", ">=1.0" gibi) uzun vadede baş ağrıtır. Sürüm kısıtlarını net tanımlamak ve güncellemeleri kontrollü yapmak en sağlıklı yöntem.
• Güvenilmeyen paketler: Kaynağını bilmediğiniz Git repo’larından doğrudan paket çekmek, uzun vadede güvenlik açığı demek. Mümkünse Packagist üzerinden doğrulanmış paketler kullanın, özel repoları da erişim kontrolüyle koruyun.

Sıkça Sorulan Sorular

Composer kullanmak güvenli mi?

Evet, Composer’in kendisi güvenli bir araç. Tehlike genelde iki yerden çıkıyor: Güvenilmeyen paketler ve zayıf sunucu konfigürasyonu. Paket seçerken aktif geliştirilen, bilinen kütüphaneleri tercih edin, düzenli güncelleme (composer update) yaparken de üretim öncesinde staging ortamında mutlaka test edin. Sunucu tarafında ise güçlü SSH anahtarları, güncel PHP sürümü ve SSL sertifikası ile trafiği şifrelemek, riskinizi ciddi şekilde düşürür.

Fiyat/Performans dengesini nasıl kurarım?

PHP projelerinde maliyetin önemli kısmı aslında “doğru kaynak seçimi + doğru yapılandırma” dengesinden geliyor. Gereğinden büyük bir sunucu alıp kötü optimize edilmiş bir uygulama çalıştırırsanız, hem yavaş hem pahalı bir çözüme sahip olursunuz. Composer ile gereksiz paketlerden arınmış, optimize edilmiş bir proje, orta segment bir VDS üzerinde gayet seri çalışabilir. Özetle: Önce kodu ve bağımlılıkları sadeleştir, sonra kaynakları artır.

Taşıma (Migration) işlemi zor mu?

Composer kullanıyorsanız, proje taşıma aslında çok daha kolay hale geliyor. Yeni sunucuda PHP sürümünü, veritabanını ve gerekli modülleri doğru yapılandırdıktan sonra, kodu taşıyıp sadece composer install çalıştırmanız çoğu zaman yeterli. Biz Bilhost tarafında taşıma süreçlerinde özellikle Composer’li projelerde avantaj görüyoruz; çünkü composer.json ve composer.lock dosyaları sayesinde nelerin kurulması gerektiği net. Hizmet geçişi veya altyapı değişimi düşünüyorsanız, destek ekibimiz taşıma sürecini minimum kesintiyle yönetmenize yardımcı oluyor; yani “migration kabus” olmak zorunda değil.

Sonuç

İşin özü şu: Composer Nedir? PHP Projelerinde Kütüphane Yönetimi sorusunun cevabı sadece “bir araç” değil, bir çalışma disiplini. Paketleri kafanıza göre indirip projeye yığmak yerine, neyin neden eklendiğini, hangi sürümde tutulduğunu ve sunucuda nasıl çalıştığını bilmek demek. Bu disiplin oturduğu anda, ne deploy süreçleri gözünüzü korkutuyor, ne de “sunucuda niye çalışmıyor?” sorusu gecenizi bölüyor.

Teknoloji ne kadar karmaşık görünürse görünsün, doğru yapılandırma hayat kurtarır. Composer’ı da bu yapılandırmanın temel bir parçası olarak düşünün. Eğer bir yerde takılırsanız biz buradayız, yorumlarda sorularınızı bekliyorum.